Columns

Gezond blijven achter de muren

In de normale wereld één van de speerpunten van het dagelijkse leven; “gezondheid”. Niet altijd vanzelfsprekend ook niet in de wereld van nu buiten de gevangenismuren. Als we aan gezondheid denken worden termen als sporten, fitness, gezond eten, een goede nachtrust als eersten genoemd. Indien spieren niet worden gebruikt, verdwijnen ze. Een extra aspect wat in eerste instantie vaak niet aan de orde komt is de geestelijke (en daarmee bedoelen we niet religie of geloof) gezondheid; de persoonlijke psychologische gesteldheid. Ook binnen de muren blijven natuurlijk de zelfde voornoemde aspecten van belang.

Dagen (en weken) die op elkaar lijken, gepaard gaande met de vaak onzekerheid, waarbij een extra psychologische druk ontstaat (gecreëerd door het Belgische gevangenissysteem zelf) zijn gezondheidsbepalende factoren. Van een goede nachtrust is vaak geen sprake. De mogelijke redenen zijn; afwezigheid van een degelijke matras; ontbreken van privacy doordat meerdere personen aanwezig zijn op de cel; regelmatige controles door bewakingspersoneel; nachtelijke gesprekken met “partners in crime” in andere gebouwen, die anders niet “bereikbaar” zijn. 

Bewegen kan op verschillende manieren; een vrijblijvende dagelijkse wandeling of geplande oefeningenreeks tijdens de uren van luchten (opening van de wandeling); gebruik van de fitness- en/of cardioruimte vraagt iets meer discipline gezien deelname wordt gekoppeld aan verplichte aanwezigheid. Persoonlijke hygiëne lijkt vanzelfsprekend; meerdere keren tanden poetsen per dag, enkele keren per week een douche, schoonhouden van de leefruimte. Op eigen initiatief een regelmatige (1 à 2 maal per jaar) medische controle van diverse “gezondsheidsparameters”; hartslag, bloeddruk en gewicht; eventueel gekoppeld aan een controle van de meest belangrijke parameters in het bloed die functioneren van organen bepalen (in overleg met de behandelend arts).

Gezonde voeding is een aspect, dat je in feite niet volledig zelf in de hand hebt. Het voorgeschotelde eten is afkomstig van een grootkeuken; keuzes zijn meestal niet mogelijk. Warme maaltijden over het algemeen gebaseerd op kwantiteit en niet op kwaliteit. Voor gedetineerden die aanvullend een gedeelte van hun beschikbare budget aan voeding willen spenderen bestaat de aankoop van verse groenten en fruit, maar ook van voedingssupplementen (vitamines en eiwitten).

 Het psychologische aspect is zeer persoonlijk. De Vlaamse Gemeenschap voorziet in een “forensische psychologische” begeleiding binnen de muren, maar een wachttijd van meerdere jaren is geen uitzondering. Bezoek van vrijwilligers van het Beschermingscomité kan worden gebruikt een luisterend oor te vinden om je hart bij te luchten en kan voor velen een (voorlopige) reddingsboei zijn. Maar ook contacten (bezoek of telefonisch contact) met vrienden en familie zijn hier behulpzame initiatieven. Uiteraard is het niet voor iedereen mogelijk om 100% op “gezondheid” te scoren. Een aantal van de genoemde zaken zijn persoonlijke parameters (maar vragen enig eigen initiatief en discipline). Voor het overige, en dit is voor ieder persoon verschillend, is het nodig om interne diensten binnen de muren te contacteren of vrienden en kennissen te mobiliseren die behulpzaam kunnen zijn om gezond te blijven.

L&B

juli 2026

(Levens)langgestraft is elke dag opnieuw (deel 1)

Meer dan vijfentwintig jaar in de gevangenis. Eén ding leert heel snel: langgestraft (méér dan 25 jaar) is niet alleen een straf van tijd. Het is een straf van herhaling, dezelfde deur, dezelfde gang, dezelfde sleutel in hetzelfde slot, dezelfde luchtplaats en dezelfde vraag in mijn hoofd: Is dit nu mijn leven geworden? Buiten de gevangenis denken mensen vaak dat een lange straf simpel is. Zware criminele feiten, dus lange straf. Punt. Maar zo werkt het niet in een mensenhoofd. Het is geen rechte lijn. Het is een slepende tocht. Een gevecht tegen de sleur, schaamte, spijt, angst en de harde stilte van de nacht. Het is wakker worden met beton om me heen en gaan slapen met gedachten waar ik niet aan ontsnap. De tralies zijn niet altijd van staal, maar zitten in het hoofd.

Want wat is langgestraft en levenslang echt? Het is niet alleen ontneming van de vrijheid. Ook de plaats in de gewone wereld gaat verloren. Buiten gaan kinderen naar school, mensen veranderen van job, ouders worden ouder, vrienden verdwijnen, huizen worden verkocht, buurten veranderen, telefoonnummers sterven uit. En ik? Ik blijft op dezelfde paar vierkante meter oefenen in overleven. De wereld loopt door. Ik blijf staan. Dat vreet aan een mens, ook aan mij. 

In een Belgische gevangenis is tijd geen neutraal ding. Buiten helpt tijd soms om wonden te helen. Binnen kan tijd ook afbreken. Elke dag die op de vorige lijkt, knaagt aan het gevoel vooruit te gaan. Daarom is (levens)langgestraft psychologisch zo hard. Niet omdat elke dag spectaculair wreed is, maar omdat zoveel dagen leeg zijn. Leegte en stilstand kunnen worden gelijkgesteld aan “geweld”. En toch is het beeld, dat een (levenslang)gestrafte in zijn cel gewoon wacht tot hij sterft, niet helemaal juist. België kent een systeem waarbij ook lang- en levenslanggestraften na minimaal 15 jaar gevangenschap een eerste kans krijgen om zelf via de strafuitvoeringsrechtbank (SURB) de terugkeer naar de maatschappij aan te vragen.

Vijftien jaar is niet automatische gelijk aan het verlaten van de gevangenis; het is geen cadeau. Er moeten voorwaarden vervuld zijn. Er moet een plan zijn. En nadien is er controle, begeleiding en langdurige opvolging. Precies daarom is “hoop” bij een (levens)lange straf zo dubbel. Hoop heb ik nodig om niet te breken. Maar hoop kan ook pijn doen. Wie elke dag denkt: misschien verandert er iets, leert ook elke dag wat teleurstelling is. Het is beter “klein” te hopen; een brief, een bezoek, een rustig gesprek, een goede nacht slaap, een directeur, een hulpverlener of een bewaker die niet alleen naar het dossier kijkt, maar belangstelling heeft in  de mens die daar achter zit. Dat is waar het vaak over gaat: gezien worden als mens, en niet alleen als dader.

Om “hoop” te verstevigen zijn ook eigen bijdragen hieraan mogelijk, soms gepaard gaand met een beetje discipline en zelfrespect; opnemen van een studie, deelnemen aan groepsactiviteiten, lezen van boeken, bewegingsoefeningen, kijken naar een amusementsprogramma of (komische) film. Activiteiten die voor korte of langere tijd je zinnen verzetten en ervoor zorgen dat ik even een gevoel krijgt om direct daarna je terug te richten op het daderschap en de gevolgen daarvan.

L&B

Juni 2026

Telio 

De titel zegt helemaal niets. En toch is het een vernieuwing voor het gevangeniswezen dat tot ervoor nog op de oude prehistorische manier van communiceren werkte met papier en pen. In de gevangenis moest je voor elke dienst je vraag formuleren op papier, deze dan op de bus doen en hopen dat het ook aankwam bij de dienst waar het voor bestemd was. Regelmatig verdwenen er papieren, of deze bleven ergens plakken (liggen), en dan was het hopen dat er een reactie of antwoord werd gegeven en dat deze tot bij de gedetineerde kwam. Je had ook nooit een bewijs van versturen (op de bus doen) of moest hopeloos wachten en dan kwam er geen reactie.

Dat alles is achterhaald en er werd Telio geïntroduceerd en geïnstalleerd. Hiervoor heeft Justitie een externe firma ingezet, die alle cellen van de benodigde kabels en aftakdozen voorzag, en ook van een toetsenbord en muis, net zoals bij een computer. Ook de tv en telefoon op cel werken met het systeem Telio. Zoals in de normale wereld zijn er hier na een jaar nog steeds kinderziekten vast te stellen, en dan heb ik het vooral over haperingen in het systeem. Inloggen gaat niet of heel moeilijk, berichten gaan niet door.

De bedoeling van het hele systeem is dat de vragen sneller worden beantwoord, maar ook hier zijn er minpunten. Wanneer men een vraag stelt aan een bepaalde dienst, dan komt de vraag eerst in het vakje ingediend, dan weten wij, of denken wij toch dat de vraag is aangekomen. De bewaste dienst zet dan de vraag over op het vakje bezig of reageert onmiddellijk en brengt dan de vraag met het antwoord over naar het vakje beantwoord.

Via Telio is er ook de mogelijkheid om de laatste nieuwsberichten in een korte versie te lezen. Ook wat vroeger met flyers op de vleugels werd bekend gemaakt wordt hedendage via Telio gecommuniceerd. Telio maakt het nu ook eenvoudiger om overschrijvingen te doen naar de buitenwereld. Men kan ook al de bewerkingen zien van de laatste 365 dagen op zijn rekening en het opladen van je tegoed op de telefoon gebeurt via dit systeem.

Tv kijken kan altijd. Wanneer je niet over de financiële middelen beschikt dan zijn er altijd vier zenders en het kanaal van de gevangenis ter beschikking. Indien je wel over de middelen beschikt dan activeer je je abonnement 0.60 eurocent per dag en heeft men de beschikking over 81 zenders en het gevangeniskanaal. Een magazine met de tv-programma’s erin is niet nodig want er is ook een tv-gids ter beschikking al is deze niet altijd accuraat. Er is ook de mogelijkheid om via Telio naar de radio te luisteren, 21 radiokanalen zelfs 28 ingestelde web kanalen zijn ter beschikking las deze al werken.

Naast dit alles zijn er ook de mogelijkheden om e-boeken te lezen op het scherm in verschillende categorieën en talen. De bibliotheek heeft ook zijn stekje op Telio met de hele catalogus van boeken, muziek cd’s en films.

Of dit het zal worden voor de toekomst is afwachten, bij Justitie veranderen ze soms snel en veel.

April 2026

L&B

Op weg naar tucht

In één van onze vorige columns (januari 2026) hebben we melding gemaakt van het “tuchtregime” zoals opgenomen in de Basiswet (artikelen 122 t/m 146). Over “tucht” en de daaropvolgende “tuchtprocedure” (Basiswet artikelen 122 t/m146) is naast de uitgebreide behandeling in één onze columns van januari 2026 meer te vertellen. Hieronder volgen een aantal praktijkvoorbeelden die aanleiding hebben gegeven / geven om een tuchtprocedure op starten en om uiteindelijk te leiden tot een “tucht” (of straf).

Een vermoeden een “overtreding” te door een gedetineerde kan aanleiding zijn een tuchtprocedure op te starten door de directeur, nadat de waarnemer (meestal penitentiair beambte) een schriftelijke melding hiervan heeft gedaan.

Overtredingen bestaan in diverse klassen en zijn afhankelijk van de feiten. Het niet opvolgen van een “bevel” (een term hier veelal ondergewaardeerd); het niet uitvoeren van een “aanwijzing” van een beambte zoals bijvoorbeeld het niet sorteren van afval en het niet volgen van het werkplan in de werkhuizen. Hier, en later zal dit nog naar voren komen, komt het vaak neer op “macho-gedrag” gevolgd door machtsmisbruik van beambten, die duidelijk willen maken wie de “baas” is; vaak is de (ongepaste) overreactie van de gedineerde aanleiding tot het opstellen van een rapport, hetgeen dan leidt naar een “tucht”.

Regelmatig wordt een “cel”-controle uitgevoerd om na te gaan of er zogenaamde “verboden” voorwerpen aanwezig zijn in de leefruimte van de gedetineerde. Zo mag er slechts een beperkt aantal foto’s, boeken en tijdschriften aanwezig zijn; “het teveel aan …” wordt opgeslagen en overtredingen worden gerapporteerd. Andere voorbeelden zijn; aangescherpte messen, een te grote hoeveelheid aan eigen kledij (het is niet mogelijk om uitgebreide kledijcollecties op cel te hebben; zomer – en winterkleding worden dan ook vaak via een regulier systeem gewisseld door “buitengeven van  ” en “ontvangen van..” kledij). Gsm’s of ander communicatiemiddelen die worden aangetroffen vallen onder een andere categorie van bestraffing. Drugs (softdrugs, harddrugs, spierversterkende middelen) zijn natuurlijk evenals in de buitenwereld verboden en geven naast een interne bestraffing via een tuchtprocedure aanleiding om het Parket in te lichten waarna vaak ook nog bijkomende gevangenisstraffen volgen.

Deelname aan een gevechten of dreigementen voor beginnen van een vechtpartij leiden meestal tot een directe afzondering (opsluiting in de eigen cel of in een strafcel of cachot). Het betreft zowel gevechten tussen gedetineerden onderling als gedetineerden met beambten. Voor de laatste categorie van bestaat natuurlijk een verzwaarde bestraffing vaak nog gevolgd door overplaatsing naar een andere gevangenis en ook hier kan een gerechtelijke procedure worden opgestart door het Parket.

Ontvangen van goederen (bijvoorbeeld eten) via bezoekers / bezoek leidt tot ook een strafprocedure. Bestraffingen hier kunnen anders van aard zijn; glasbezoek (geen direct contact mogelijk) of zelfs geen bezoek gedurende een bepaalde tijd

Een uit de hand gelopen (overdreven) woordenwisseling van een gedetineerde met een leraar of een begeleider van een activiteit kan aanleiding zijn voor opstarten van een tuchtprocedure indien melding wordt gedaan van het voorval. De bestraffing is meestal een aantal dagen afzondering (opsluiting in de eigen leefruimte)

Beslissingen (bestraffingen) kunnen worden aangevochten bij de klachtencommissie en de beroepscommissie. Maar opgelegde straffen die uitgesproken zijn naar aanleiding van een tuchtprocedure worden direct uitgevoerd. Dit wil zeggen dat indien de Klachtencommissie en/of de Beroepscommissie de tucht als “onterecht” beoordeelt, de opgelegde straf toch reeds is uitgevoerd. Opschorting van de straf naar aanleiding van een tucht komt dus nooit voor.

Maart 2026 

L&B