Columns

Ongelijke strijd

Mensen die in de gevangenis zitten of hebben gezeten hebben over het algemeen, voor het merendeel van de buitenstaanders althans, een slecht imago. Criminelen; “door en door slechte mensen”, “harteloos”,… en meer van dit soort kreten en opmerkingen zijn te horen bij het benoemen van deze bevolkingsgroep (in België momenteel meer dan 1% van de hedendaagse bevolking). Een groep, die leeft of tijdelijk geleefd heeft in de kelders van de maatschappij.

Het is niet omdat ze als dusdanig worden afgeschilderd en aan de bovenvermelde definitie(s) voldoen, maar hebben ze in werkelijkheid wel deze eigenschappen?

Natuurlijk zijn de mensen die in de gevangenis zitten of hebben gezeten NIET allemaal over één kam te scheren; iedereen, net zoals buiten de gevangenis, heeft zijn eigen positieve (en uiteraard ook) negatieve karaktereigenschappen.

Het motief van een veroordeelde persoon is niet altijd even duidelijk voor buitenstaanders (en soms zelfs ook niet voor de betreffende persoon zelf). Als het motief van de misdaad gekend is, wat echter meestal niet terug te vinden is in de roddelbladen of op sociale media, kan een meer gefundeerd oordeel worden uitgesproken over de persoon in kwestie. Doch in de meeste gevallen zijn we er dan nog niet. Kennis randsituaties zoals gezinsomstandigheden, leefomgeving en vriendenkring brengen ons dichter bij de “mens” in de crimineel. Ook voor deze gegevens geldt over het algemeen dat genoemde media meestal weinig moeite doen om daadwerkelijk achter de juiste informatie te komen.

Dit resulteert dan vaak in spectaculaire titels en kreten in tijdschriften en sociale media. Een kreet of term die de begindefinities van de groep gegadigden extra in een zwart daglicht stellen, maar meestal op lucht is gebaseerd dat wil zeggen tot stand gekomen zonder feiten of bewijsstukken.

Ook daarop volgende meningen van derden (buitenstaanders) zijn veelal gebaseerd op deze titels en kreten, aangevuld verder met eigen levende frustraties en weinig doordachte kritieken. Het resultaat van deze potpourri een oneigenlijk beeld dat geschetst wordt en gebaseerd is op ongefundeerde en niet herleidbare uitspraken en meningen.

Alleen al aan te nemen dat iets in een tijdschrift of sociale media is verschenen en dit als leidraad voor de waarheid te gebruiken, getuigt van weinig respect. Als kers op de taart wordt die eigen mening dan ook liefst anoniem gecommuniceerd in een tijdschrift of krant via de rubriek “ingezonden stukken” of op sociale media via weinig zeggende platforms waar geen controle is op authenticiteit, waarheidsgehalte en herkomst.

Uiteraard mag iedereen een eigen mening hebben, we leven immers in een democratisch land. Echter een mening, als het erop aan komt, die niet gebaseerd is op gegevens uit de eerste hand of verkregen is via betrouwbare bronnen (tijdschriften en sociale media zijn dit vaak niet), heeft over het algemeen weinig betekenis en is eigenlijk alleen goed voor nog meer stemmingmakerij, en waarbij voorbij wordt gegaan aan het feit dat deze informatie beschouwd kan worden als gebakken lucht.

Echter voor de (ex-)gedetineerde is dit natuurlijk nogmaals een dubbele straf, gezien meestal geen weerwoord gegeven kan worden en indien dit wel mogelijk is er daarna nogmaals een extra stroom van negatieve kritiek op hem wordt afgestuurd.

De bijpassende lijfspreuk is dan ook, zowel voor gedetineerden als voor buitenstaanders met een “eigen mening”: “bezint eer ge begint”

L&B

Augustus 2025

Het verlaten van de gevangenis kan op verschillende manieren.

Je kan vervroegd worden vrijgelaten door de Strafuitvoeringsrechtbank, met een resem aan strenge voorwaarden voor een bepaalde tijd, maar dan ben je niet van justitie verlost in die periode.

Een andere tweede manier is in therapie of begeleiding gaan, maar ook deze wijze van de gevangenis verlaten wordt bepaald door de Strafuitvoeringsbank, en ook hier worden voorwaarden aan verbonden voor een bepaalde tijdsduur.

Een derde manier is gewoon einde straf gaan, en dan heeft justitie niets meer te zeggen, en ben je een vrij man.

Een vierde wijze van de gevangenis verlaten is de dood, en over deze wijze wil ik het hier hebben.

Wanneer, en hier spreek ik uit ondervinding, men in de gevangenis komt te overlijden, dan worden onmiddellijk na de vaststelling door het personeel van het gebeuren de andere deuren van de vleugel gesloten. Vervolgens wordt de directie, arts en parket hierover ingelicht. Na het verwijderen van het stoffelijk overschot, en onderzoek door het parket wordt de cel vrijgegeven, en wordt deze geledigd door de dienstdoende fatieken. De persoonlijke bezittingen worden in dozen gedaan, en deze worden vermoedelijk opgestuurd of opgehaald door de familie.

Wat ons bij elk overlijden ter oren komt, is dat het een natuurlijke dood was of is! Natuurlijke dood, natuurlijk is hij/zij dood, zo slim zijn wij ook wel. Maar er is ook zelfmoord, en komt regelmatig voor in de gevangenissen. Kan door een medisch probleem zijn, of door eenzaamheid, innerlijke pijn, of zoveel andere oorzaken.

Niemand behalve de mensen die dagelijks rond de persoon waren kennen de oorzaak meestal wel, en toch blijft justitie een natuurlijke dood verklaren. In de cel heeft een gedetineerde meer dan tijd genoeg over het bedenken en uitvoeren van zijn/haar plannen Hij/zij hoeft hiervan niemand op de hoogte te brengen, er is tijd genoeg zonder toezicht.

Welke de meest voorkomende pogingen zijn, laat ik in het midden om niemand op verkeerde gedachten te brengen. Maar helaas is het een niet te voorkomen doodsoorzaak binnen het gevangeniswezen, waar justitie geen vat op heeft.

Alleen als ze willen, kunnen ze het aantal verminderen, door de wetten juist en goed toe te passen, want hier is meestal een deel van de oorzaak tot zelfdoding te zoeken en te vinden. En indien iemand toch plannen en/of die gedachten moest hebben, raad ik aan om 1813 (zelfmoordlijn) te bellen. De mensen achter dit nummer zijn echt een luisterend oor. Ze kunnen ondanks ze het misschien wel willen geen fysieke hulp bieden bij het voorkomen, maar met een luisterend oor komen ze ook ver, zelfs zover dat justitie er nog iets van kan leren.

juli 2025

L&B 

Bezoek van familie en vrienden.

Bij ons in de instelling bestaan er verschillende vormen van bezoek: 1. Familie en vrienden 2. Beschermingscomité en Aalmoezeniersdiensten 3. Externe instanties, zoals advocaten, ambassade. In deze column zullen we alleen de eerste categorie bespreken.

Bij de categorie familie en vrienden is een onderverdeling mogelijk in 4 groepen. Het bezoek wordt steeds aangevraagd door de gedetineerde:

Ten eerste: Tafelbezoek. Dagelijks mogelijk, behalve dinsdag, op vaste tijdstippen. Op woensdag-, zaterdag- en zondagmiddag kindvriendelijk bezoek in een aparte zaal en soms voorzien van animatie (Sinterklaas en Moederdag). Op woensdag, zaterdag en zondag voor de middag, na de middag en in de avond. Op maandag, donderdag en vrijdag alleen in de namiddag. Tijdsduur voormiddag en in de avond 75 minuten. Overige bezoeken steeds 90 minuten. Bezoek dient vooraf te worden gereserveerd (mogelijk aanvraag in te dienen van 7 dagen tot 2 dagen voor bezoek) mogen 3 vooraf door de Directie goedgekeurde personen komen per keer. Autorisatie gebeurt na goedkeuring van een motivatiebrief voor betreffende bezoeker; familieleden met 1ste en 2e graad verwantschap hebben deze motivatiebrief niet nodig. In principe 3x per week, doch indien alle ca. 20 plaatsen niet gereserveerd zijn meerdere keren. Drank, warme hapjes en andere versnaperingen verkrijgbaar. Opgelegde tijdelijke (straf)maatregel dient het tafelbezoek achter glas plaats te vinden. Extra feestdagen worden als zondag gerekend en dus mogelijkheid op meer bezoek.

Ten tweede: Virtueel bezoek. Dit is dagelijks, behalve op dinsdag, op vaste tijdstippen mogelijk. Virtueel bezoek mogelijk met vooraf geautoriseerde personen. Bezoek 1x per week. Duur van bezoek 20 min. Bezoek mogelijk tussen 14.20 uur en 19.50 uur. Er kunnen 4 personen virtueel bezoek hebben op hetzelfde tijdstip. Bezoeken per persoon in aparte ruimte. Op zon- en feestdagen laatste bezoek om 16.00 uur.

Ten derde: Bezoek zonder toezicht in familiekamer. Reservering vooraf. Bezoek kan doorgang vinden met door de Directie goedgekeurde familieleden. Meerdere bezoekuren per dag van 9.30 uur tot 18.00 uur. Bezoekduur 2 uur. Maximaal aantal personen 6. Vier bezoeken per maand, waarvan één in het weekeinde. Soms vanwege omstandigheden/regime beperkingen dient een observator zoals moreel consulent of aalmoezenier verplicht aanwezig te zijn. Koffie, frisdrank, versnaperingen en taart, tevoren bestellen, kunnen worden geconsumeerd tijdens dit bezoek.

Ten vierde: Ongestoord bezoek in privékamer. Dagelijks vaste uren, van 9.00 uur tot 18.00 uur. Geen bezoek op dinsdag. Bezoekduur 2 uur. Er zijn twee kamers beschikbaar. Meerdere keren per maand mogelijk met door de Directie geautoriseerde vaste partner. Frisdrank en versnaperingen verkrijgbaar.

Voor speciale aangelegenheden zoals huwelijk, huwelijksverjaardag van 25 jaar, verjaardag kunnen aparte bezoeken worden gevraagd. Steeds in overleg met Directie.

Voor familie en vrienden worden ter gelegenheid van Nieuwjaar, Valentijn en Pasen door de Vlaamse Gemeenschap maaltijden (tegen vergoeding) georganiseerd voor de familie en/of vrienden. En meestal wordt in het najaar een mosselmaaltijd georganiseerd voor dezelfde doelgroep ten behoede van een goed doel.

L&B

juni 2025

Het overlegorgaan is opgericht naar aanleiding van art. 7 van de Basiswet.

 Art.7: In elke gevangenis wordt een klimaat van overleg nagestreefd. Daartoe wordt in elke gevangenis een overlegorgaan opgericht teneinde de gedetineerden in de gelegenheid te stellen inspraak te hebben in aangelegenheden van gemeenschappelijk belang die voor hun medewerking in aanmerking komen. Het Koninklijk Besluit van 22 juni 2018 tot regeling van de samenstelling en de werkwijze van het overlegorgaan bedoeld in artikel 7 van de basiswet van 12 januari 2005 betreffende het gevangeniswezen en de rechtspositie van de gedetineerden is op 15 september 2018 in werking getreden.

Dit koninklijk Besluit sluit inhoudelijk zeer nauw aan bij de instructies die in 2010 verspreid werden. Belangrijkste wijziging is dat de vertegenwoordigers van de gedetineerden niet langer via verkiezingen, maar wel aan de hand van een loting zullen aangeduid worden. Wat wil zeggen, iedereen kan en mag zich kandidaat stellen zolang deze de Nederlandse taal machtig is en geen permanent gevaar voor de veiligheid vormt. 

De samenstelling van het overlegorgaan: het inrichtingshoofd of de directeur die hij aanwijst, die er het voorzitterschap van waarneemt. Een personeelslid aangewezen door de voorzitter. Niet elke vergadering dient door hetzelfde personeelslid te worden bijgewoond. Een secretaris aangewezen door de voorzitter. De vertegenwoordigers van de gedetineerden aangewezen overeenkomstig de hierboven beschreven procedure.

De werkwijze van het overlegorgaan zou volgens de wet minstens éénmaal per kwartaal moeten plaatsvinden. Wat in de praktijk niet zo is. De punten die de vertegenwoordigers van de gedetineerden op de agenda van de vergadering wensen te plaatsen, worden ten laatste 10 dagen voor de vergadering aan de voorzitter (de directeur) van het overlegorgaan gericht. En dit wordt strikt nageleefd voor de verkozene (gedetineerden). De secretaris van het overlegorgaan stelt een verslag op van de verandering. Hij bezorgt dit verslag aan iedereen die als lid (effectief) deelnam aan de vergadering. Deze kunnen binnen 15 dagen na ontvangst van het verslag hun opmerkingen hieromtrent bezorgen aan de secretaris. In de praktijk gebeurt dat nooit. De voorzitter (de directeur) keurt de definitieve versie van het verslag goed, dat vervolgens binnen de 30 dagen na de vergadering ter kennis wordt gebracht van de leden van het overlegorgaan. Ook deze termijn van 30 dagen wordt elke keer overschreden. En zoals je kan aanvoelen worden de regels die worden opgesteld aan de hand van het Koninklijk Besluit, steeds weer met voeten getreden.

Als lid van het overlegorgaan, en dat al enkele jaren na elkaar, weet ik hoe hard het opboksen is tegen het systeem dat justitie noemt. Alles wat wordt aangebracht of voorgesteld door de leden van het overlegorgaan, wordt meestal door de directie beantwoord als “we gaan bekijken”, of ze “moeten info opvragen aan Brussel”, de plaats waar justitie haar kantoor heeft. In al die jaren dat ik al lid ben, hebben we maar heel weinig punten erdoor gekregen, en daardoor vragen we ons soms af welk nut het overlegorgaan dan eigenlijk heeft? Maar toch is deelnemen als lid belangrijk gezien punten en informatie uit de eerste hand komt.

Mei 2025

L&B