Goed nieuws voor justitie

Als Filip Meert geen herziening krijgt van zijn proces, zal dat niet aan hem liggen of aan de argumenten die hij ervoor aanvoert, zegt TOON MUSSCHOOT, wel aan wie daarover uitspraak moet doen: dat is namelijk geen onafhankelijke instantie.

Eindelijk eens goed nieuws voor justitie in ons land: het Antwerpse openbaar ministerie meent dat er geen reden is om de zaak van de veroordeelde zakenman Filip Meert te herzien. Dus dan toch geen rechterlijke dwaling door het Antwerpse gerecht? Champagne!

Er is zelfs nog beter nieuws: er zijn in België namelijk nagenoeg geen rechterlijke dwalingen. Inderdaad, de rechtspraak in ons land is feilloos. Er worden amper strafrechtelijke veroordelingen herzien als veroordeelden beweren dat de rechters zich op foute gegevens baseerden of dat het onderzoek cruciale fouten bevatte. Niets van dit alles in ons land. De burgers kunnen op beide oren slapen. Oogjes toe en snaveltjes dicht.

Het buitenland, dáár maken ze fouten

Alleen lig ik daar nu net wel van wakker. In onze buurlanden zijn tientallen gevallen bekend van rechterlijke dwalingen. Er bestaan in die landen dan ook gespecialiseerde instanties die zich buigen over afgesloten zaken als later blijkt dat er een reukje aan is. Zo heeft men in Nederland in 2006 na een duidelijk geval van rechterlijke dwaling de Commissie Evalutatie Afgesloten Strafzaken opgericht. Sindsdien zijn er verschillende zaken aan het licht gekomen waarin is gebleken dat het Nederlandse gerecht flagrant in de fout is gegaan. Niet onbelangrijk: deze commissie bestaat uit meer dan alleen magistraten. Ook academici, oud-advocaten en politiemensen maken er deel van uit.

In Engeland werd in 1997 de Criminal Cases Review Commission opgericht. Dit onafhankelijk orgaan gaat na of er nieuwe feiten of argumenten zijn die de oorspronkelijke beslissing in twijfel kunnen trekken. Zo ja, dan verwijst deze commissie de zaak door naar een rechtbank die opnieuw over de zaak moet oordelen. Dit orgaan heeft verregaande onderzoeksbevoegdheden en kan elk overheidsdocument verkrijgen op aanvraag. Houd u vast aan de takken van de bomen, want deze commissie heeft sinds haar oprichting al 324 (!) zaken laten herzien waarin achteraf bleek dat de betrokkene onterecht veroordeeld werd. Een soortgelijke commissie bestaat in Schotland. In Frankrijk bestaat een Commission de révision des condamnations pénales.

In België daarentegen is er geen dergelijke gespecialiseerde instantie. In ons land is het de gewoonte dat hetzelfde hof van beroep dat de correctionele veroordeling heeft uitgesproken een bindend advies mag geven over de herneming van het proces. Ik geloof best in justitie, maar niet in sprookjes. Hoeveel kans maakt iemand op een nieuw proces, als het recht om daarover te oordelen ligt bij het hof en het parket die diezelfde persoon voordien schuldig geacht hebben?

Twijfelachtige processen-verbaal

Net dit scenario doet zich nu voor in de zaak van Filip Meert. In 2001 werd deze Antwerpenaar als een van de organisatoren van een btw-fraude veroordeeld tot 5 jaar cel, de maximumstraf. De man heeft er 45 maanden van moeten uitzitten omdat hij weigerde schuld te bekennen, en dus volgens de commissie die moest oordelen over zijn vrijlating geen ‘schuldbesef' had. Naast zijn gevangenisstraf moet hij ook nog steeds 6 miljoen euro ‘verdoken' btw betalen. Inmiddels is dat bedrag aangegroeid met interesten tot 11 miljoen euro.

Ik hoop dat de regering dit bedrag niet in de begroting heeft opgenomen, want alles wijst erop dat Filip Meert onschuldig is. Waarom zeg ik dat? Als oud-kabinetsmedewerker vande voormalige ministers van Justitie Stefaan De Clerck en Jo Vandeurzen kreeg ik de opdracht na te gaan of wat Filip Meert en Wim Van den Eynde in hun boek De Bloedkamer beweerden over deze zaak zou kunnen kloppen. Zo heb ik er onder meer de processen-verbaal van de verschillende verhoren op nageslagen. En ja hoor, het arrest van het Antwerpse hof van beroep citeert deze pv's vaak foutief, zoals in het boek beschreven staat. Soms is het best wel grof: terwijl het arrest stelt dat een getuige Meert aanwijst als organisator, blijkt uit het pv van het verhoor dat iemand anders – letterlijk – als opdrachtgever wordt genoemd. Uit andere overwegingen van het hof blijkt dat de rechters de verklaringen van bepaalde betrokkenen op een zeer eenzijdige manier (willen) lezen. Men zoekt duidelijk eerder motieven en bewijzen bij de dader in plaats van dat een dader wordt gezocht bij motieven en bewijzen. Daarnaast wordt de getuigenis van een louche figuur als ‘geloofwaardig' bestempeld, ook al heeft die zijn versie van de feiten minstens vijf keer gewijzigd, zijn boekhouding verbrand en zelf fraude gepleegd.

Slapende rechtspraak

Het is ontnuchterend dat er bij onderzoekers en rechters geen knipperlicht is beginnen branden dat er wel eens een rechterlijke dwaling in de maak zou kunnen zijn. Met 28 personen in het beklaagdenbankje leek het eerder bandwerk. Eén vreemde snuiter die Filip Meert aanwees als organisator van de hele fraudecarrousel volstond voor de rechters, ook al ontbrak elk redelijk bewijs voor deze aantijging. Een andere betrokkene verklaarde dat hij werd bedreigd om de werkelijke opdrachtgevers niet te verraden. Dit werd niet verder onderzocht. De onderzoekers hadden immers al gescoord en hadden (in hun ogen) de werkelijke dader beet. Verbaast het u dat onderzoek uitwijst dat enkele van de belangrijkste factoren voor rechterlijke dwalingen de volgende zijn: een groot aantal partijen, valse getuigenissen, druk uitgeoefend door de werkelijke daders, en scoringsdrang van de speurders en het gerecht? (Een vijfde factor is huidskleur van de beklaagde, dat is het enige element dat niet van toepassing was op Meert.)

Het toenmalige hof van beroep in Antwerpen kon in 2001 blijkbaar niet geloven dat Meert in de mangel was genomen door malafide lieden. Ondertussen heeft het Europees Hof van Justitie in 2006 expliciet erkend dat bonafide handelaars wel degelijk onvrijwillig betrokken kunnen worden bij een btw-carrousel. Ook Cassatie heeft dat principe ondertussen overgenomen. Maar de veroordeling van Filip Meert dateert van vóór die rechtspraak. Dus moet hij nu zijn eigen veroordeling ongedaan maken. Begin er maar aan.

Onafhankelijkheid garanderen

Filip Meert heeft een aantal nieuwe elementen op tafel gelegd die wijzen op zijn onschuld. Verschillende van die nieuwe elementen tonen aan dat de kroongetuige (want de enige getuige) simpelweg loog. Er zijn ook nieuwe aanwijzingen in het dossier dat de echte opdrachtgevers de kleine garnalen bedreigden opdat ze hen niet zouden verraden. Het is trouwens op basis van deze nieuwe elementen dat voormalig minister van Justitie De Clerck uitzonderlijk een herziening van de zaak vroeg.

Het Antwerpse hof van beroep doet hierover binnenkort uitspraak. Met een negatief advies van het Antwerpse openbaar ministerie (hetzelfde dat Meert voorheen vervolgde) ziet dat er niet goed uit voor Meert. Toch wijst alles erop dat de man onschuldig is. Als de Belgische wetgeving geen geschikte instanties en geloofwaardige procedures vastlegt om rechterlijke dwalingen op te sporen, dan moet Filip Meert niet bekennen dat hij schuldig is, maar dan moet de wet gewijzigd worden.

En als u vindt dat een minister of kabinetsmedewerker niet betrokken moet zijn bij afgesloten rechtszaken, dan geef ik u gelijk. Ook daarom zou, net als in andere landen, een onafhankelijke commissie bestaande uit juristen en andere experts zich moeten kunnen buigen over afgesloten strafzaken. Dat zou pas goed nieuws zijn voor het rechtssysteem in ons land.

Wie? Voormalig adviseur van de ministers van Justitie Stefaan De Clerck en Jo Vandeurzen.

Wat? Het is hoog tijd dat België, naar buitenlands model, een commissie van experts installeert die oordeelt over mogelijke rechterlijke fouten.

Waarom? Je kunt toch niet verwachten dat een parket of een rechter van zichzelf toegeeft dat hij fouten heeft gemaakt?

 

Bron: De Standaard.