"Geïnterneerden kwijnen nog altijd weg in de vergeetputten van de Belgische gevangenissen. Geesteszieken worden slechter behandeld dan huisvuil", een noodkreet van één van de topmagistraten van België. De vraag rest waarom zit er dan nu weer een recordaantal geïnterneerden vast? Hoelang moet men de alarmbel nog luiden voordat dit alom jarenlang bekende probleem wordt aangepakt? En waarom zijn er op bepaalde plaatsen in België relatief meer gevaarlijke gestoorden dan op andere plaatsen.

In de nabijheid van Gent ligt een overwoekerd terrein, dat jaren geleden werd aangekocht om er een forensisch psychiatrisch centrum te bouwen en inmiddels is omgevormd tot een vuilstortplaats. De bouw van centrum zou in volle gang moeten zijn, zij het niet dat bouwvergunning is geweigerd, door een administratieve onzorgvuldige “vergetelheid”. Waarschijnlijk spelen andere belangen en zijn er lobby´s die meer doorwegen dan de interneringsproblematiek. Het is tekenend voor het wanbeleid ten aanzien van geïnterneerden. Het probleem is jaren geleden al aangekaart. De toestand is schokkend, alarmerend en een welvaartsstaat onwaardig. Het is erger dan 10 jaar geleden, daar de welvaartsstaat zelf is afgebrokkeld, want steeds meer mensen vallen uit de boot. De gevangenissen gaan dienen als vergeetputten voor de storende elementen. Het huisvuil wordt in België gesorteerd maar de geïnterneerden worden als wegwerpproducten op één hoop gegooid. Bij de exploitatie van een containerpark gaat het er efficiënter aan toe dan in de bejegening van geïnterneerden. Voor sommige geïnterneerden kan een vrijstelling met therapie worden aangeboden. Maar voor één op de drie geïnterneerden is geen alternatief dan achter de tralie te blijven.

 

Zolang het forensisch psychiatrisch centrum in Gent er niet komt moeten sommige geïnterneerden langer in de gevangenis gehouden worden, terwijl ze normaliter in het centrum behandeld zouden kunnen worden.

 

Er zit een recordaantal geïnterneerden in de gevangenis en verwacht wordt dat dit aantal nog zal stijgen. Begin maart 2010 zaten bijna 1100 geïnterneerden in de gevangenis en dat op een totaal van ca. 4000, de anderen zijn vrij op proef, worden ambulant behandeld of zijn opgenomen in de 3 forensische eenheden of in andere psychiatrische voorzieningen. Enkele gevangenissen hebben een psychiatrische afdeling, maar die zitten overvol. Veel geïnterneerden zitten tussen andere gevangenen en zien zelden of nooit een psychiater. Sommigen zijn al meer dan 20 jaar opgesloten.

Minister van Justitie de Clerq zei onlangs dat de geïnterneerden niet in de gevangenis thuishoren en dat hij soelaas verwacht van de 2 forensische centra die nog moeten worden gebouwd (maar dat zal nog wel jaren aanslepen). Toen de Clerq in 2004 in de oppositie zat, zei hij over het probleem met de geïnterneerden: “de opvang van geïnterneerden is een schande. Het is nu tijd om nu te handelen”.

 

Er komen steeds meer geïnterneerden. Op de eerste plaats omdat er meer mensen met gedragsproblemen  zijn, door de toenemende kansarmoede, de gebrekkige opvoeding, de gemiste onderwijskansen, het drugs- en alcoholmisbruik, de tekorten in de jeugdbescherming, enz. Ten tweede is er het falen van de preventieve geestelijke gezondheidszorg en socio-educatie: de mensen vallen door de mazen van het net en blijven jarenlang met hun onbehandelde stoornissen rondlopen. Zo komen ze wanneer ze overlast veroorzaken of een misdrijf plegen in de maalmolen van justitie terecht. In de zorgsector is voor geïnterneerden geen plaats. Het systeem zit volledig strop. Een vicieuze cirkel waarbij er ten onrechte een beroep wordt gedaan op justitie als vuilnisbak om de samenlevingsproblemen op te lossen.

Het enige positieve is dat er voor de meest acute noden zorgen. Zorgteams gekomen zijn in de gevangenissen, maar die zijn op hun beurt onderbemand en overbevraagd. Het is dan ook onvoorstelbaar dat de overheid totaal onvoldoende middelen besteed aan de zorg voor deze toch grote groep van mensen.

Voor de meeste ge:interneerden geldt dat hun toestand er in de gevangenis op achteruit gaat. Vele voorbeelden tonen dan ook dat mensen voor relatief banale feiten worden geïnterneerd, psychisch ernstig ziek zijn en al vele jaren wegkwijnen in de gevangenis. Regelmatig worden dan ook mensonwaardige toestanden gesignaleerd: geïnterneerden die hun eigen uitwerpselen opeten die in een psychose hun cel volledig afbreken, die zich verwonden. Dan verdwijnen ze voor hun eigen veiligheid in de strafcel of in het cachot. In de gevangenissen worden de strafcellen nu meestal bewoond door zwaar gestoorde geïnterneerden in een zaal met tientallen bedden.

 

De onbepaalde duur van de internering is een erg probleem. De duur is niet alleen onbepaald maar ook nog ongelimiteerd!! Slechts enkele geïnterneerden zijn werkelijk gevaarlijk. De meesten zitten voor lichtere banale feiten. En als geïnterneerden blijven ze langer in de gevangenis dan als veroordeelden voor dezelfde feiten. Een gewone veroordeelde kan uitkijken naar het einde van zijn straf; een geïnterneerde kan dit niet. Dat is een demoraliserend aspect. Het is vergelijkbaar met wat Frankel ooit schreef over de concentratiekampen: “De onzekerheid over de duur van de opsluiting knaagt voordurend en is op den duur ondraaglijk”.

 

Vaak begint het al met een verkeerde op oppervlakkige expertise. Sommige gerechtspsychiaters slagen erin om 30 interneringsverslagen te schrijven binnen één uur. De geïnterneerden moeten om de 6 maanden voor de Commissie verschijnen, maar dat is een pure formaliteit. En daarna is er nog nauwelijks opvolging. Hallucinante dingen. Een repressieve voorzitter die alleen de maatschappij tegen geïnterneerden wil beveiligen en niet omgekeerd. Het huidige interneringssysteem is niet meer dan een doekje voor het bloeden. De geïnterneerden worden gewoon in de vergeetputten gedumpt. Er is dus nog steeds een klasse justitie voor zwakbegaafden. Het is beter een moord te begaan dan weet men tenminste waar men aan toe is.

 

In Merksplas huizen de meeste geïnterneerden in de oude gebouwen van de vroegere landloperskolonie. De geïnterneerden hebben er net als de landlopers van toen een nummer.

Vorig jaar ging er een nieuwbouw voor verstandelijk gehandicapten open. Het gebouw ademt de sfeer van een gevangenis – traliehekken, zware celdeuren, sleutelbossen – maar het verschil is dat hier nu “beveiligde zorg” wordt aangeboden. Er zijn extra opvoeders en activiteiten en de geïnterneerden krijgen meer “tuinmomenten”. Er is ook een “time-out” voorzien, afzonderingskamer met een bed met stangen, waar mensen in crisis kunnen worden vastgebonden.

In de gevangenis zelf, omringd met hoge zwarte hekken, zitten in één van de paviljoenen 35 geïnterneerden in een lange zaal met 2 rijen smalle bedjes dicht naast elkaar. Aan de andere kant van de gang zijn er cellen zonder sanitair. ’s Nachts behelpen de geïnterneerden, net zoals in sommige gewone gevangenissen ook nog het geval is, zich met een toiletemmer, die ze ’s morgens moeten gaan uitgieten. Als er een crisis is kunnen ze in de crisisafdeling worden ontvangen. Als laatste redmiddel zijn er ook hier strafcellen waarin ze kunnen worden vastgeriemd. In Merksplas worden extra plaatsen voor geïnterneerden voorzien. In totaal zal er plaats zijn voor meer dan 350 geïnterneerden (meer dan de helft van de gevangenispopulatie). Sinds een jaar is er een zorgteam met een dertigtal mensen actief, maar dat wordt voorlopig niet uitgebreid. Het team is te klein voor de nieuwe uitgebreide populatie. De acute problemen kunnen worden opgevangen  en de mensen gestabiliseerd. Ruim 100 geïnterneerde, 1 op 3 dus, kunnen worden bereikt met projectwerking. Een echte behandeling kan alleen in een psychiatrische instelling worden verkregen.

 

Decennia lang wordt al gezegd dat er een wetenschappelijke en multidisciplinaire expertise moet komen. Het probleem is zo verziekt dat de gewaardeerde gerechtspsychiater Baeke ook afgehaakt (“if you pay peanuts, you get monkeys”). Voor de expertise wordt 374 euro betaald. Gebrek aan opleiding en kwaliteitsbewaking in de gerechtelijke expertise ontbreken. En deze wantoestanden zijn natuurlijk maar klein bier in vergelijking met de problemen van de geïnterneerden zelf. Voor de maatschappij zijn het paria’s.

 

De willekeur lijkt soms groot en dus zijn gerechtgelijke dwalingen niet uit te sluiten. Het is zoals een loterij. De psychiaters worden onderbetaald en krijgen niet altijd de tijd om de juiste diagnose te stellen. Daarom hebben we precies een forensisch observatiecentrum nodig zoals in andere landen. België hinkt achterop. Mensen zonder stoornis worden geïnterneerd en mensen met een stoornis glippen door de mazen van het net: geesteszieken worden toerekeningsvatbaar verklaard! Zeker verstandelijk gehandicapten worden vaak niet een gedetecteerd en draaien mee in het gewone justitiële circuit.

Het toeval speelt soms mee en het heeft iets arbitrairs. Om het arbitraire weg te werken en voor meer rechtszekerheid te zorgen, is de nieuwe interneringswet van 2007 er gekomen. Maar die kan niet toegepast worden omdat hij zo slecht geschreven is (hebben we dit in bovengenoemde tekst al niet meer gezien; wellicht een chronisch gebrek als het over geïnterneerden gaat).  Dus wordt er nog steeds gewerkt met de wet van 1930, gewijzigd in 1964, over de bescherming van de Maatschappij.

 

De overheid maakt geen prioriteit van een serieuze investering om dit probleem van de geïnterneerden. De Minister van Justitie zegt nu dat de geïnterneerden niet in de gevangenis thuishoren. Beleidsverklaringen en masterplannen vormen al een heus archief. Is er sprake van onkunde of onwil?

Binnen afzienbare tijd behoort De Clerck waarschijnlijk terug tot de oppositie. Over het probleem met de geïnterneerden zal hij dan nogmaals volgend citaat voordragen: “De opvang van geïnterneerden is een schande. Het is tijd om nu te handelen”.

 

Heymans, topmagistraat, van Steenbrugge en Quirynen, toppleiters in strafzaken, Baecke, gewaardeerd gerechtspsychiater, …. Ze zijn er mee bezig. Bezig zijn, praatgroepen en interviews afleggen is niet voldoende!! Praters zijn er al genoeg. Hier zijn doeners nodig!!!

 

En intussen blijft voor honderden geïnterneerden deze trieste geschiedenis voortduren….